Hamddena a Chyfrifoldeb Seminar - Adroddiad

14 Tachwedd yn y Pafiliwn Rhyngwladol, Maes y Sioe Frenhinol, Llanfair Ym Muallt

Mae’r prif themâu a phryderon y rhai oedd yn cyflwyno a’r rhai oedd yn bresennol wedi’u hamlinellu isod.

• Cafodd pwyslais y llywodraeth ar ddefnyddio’r amgylchedd naturiol ar gyfer hamddena ac iechyd a lles y boblogaeth leol ac fel sail twristiaeth ei gydnabod a’i groesawu. Yn benodol, mae tirluniau lled naturiol o ansawdd da a rhai sy’n cael eu ffermio a phrofiad o dreftadaeth leol yn bwysig.
• Roedd y canolbwynt ar gynaliadwyedd amgylcheddol y ddau weithgaredd ac ar reolaeth yn cael ei ddeall a’i werthfawrogi. Mae’n amlwg er hynny fod y gwariant ar gyfer rheoli ar-y-ddaear a monitro’n brin iawn ac anaml iawn mae hyn flaenoriaeth uchel mewn cynlluniau cyllido.
• Mae’r sawl sy’n darparu hamdden yn cydnabod efallai bod angen teilwra’u hadnoddau ac annog rhagor o bobl i gymryd rhan. Roedd pwynt John Watkins (Cyngor Cefn Gwlad Cymru) ‘Os nad oes llawer iawn o bobl yn defnyddio’ch adnodd mae’n rhaid i chi ofyn beth fydden nhw’n ei ddefnyddio’ yn un da. Hefyd y pwynt nad yw atebion traddodiadol megis – ‘does dim hawl mynediad ar gyfer y gweithgaredd hwnnw yma’ yn ddigonol bellach. Mae’n rhaid i ni fod yn fwy dychmygus a rhagweithiol. Er mwyn gwneud hynny efallai bydd angen deddfwriaeth hawliau tramwy mwy hyblyg.
• Er gwaethaf proffil uchel llawer o weithgareddau lleiafrifol mae’n amlwg mai wrth gerdded y bydd y rhan fywaf o bobl yn ymarfer corff yng nghefn gwlad. Ar draws y wlad mae’r llawer mwy o bobl yn cerdded nag sy’n cymryd rhan mewn chwaraeon eraill. Eto, yn genedlaethol, canran cymharol isel o hawliau tramwy sydd ar agor yng Nghymru, wedi’u cynnal yn dda ac yn ddymunol i’w defnyddio.
• Roedd sylwadau gydol y dydd yn pwysleisio’r gwahaniaeth rhwng mynediad a hamdden a ‘mwynhad’.  Os nad yw’r defnyddiwr yn cael ‘mwynhad’ - ni fydd yn dychwelyd a dim ond pan fydd pobl yn defnyddio’n aml, yn dychwelyd ac yn argymell y ceir buddion arwyddocaol o ran iechyd a thwristiaeth. Mae cynnal  a chadw; wynebau; rheoli llystyfiant; arwyddion a marcwyr hyder da yn sylfaenol ac mae amgylchedd o ansawdd da yn anogaeth ychwanegol gwerthfawr i ymwelwyr ddychwelyd. Yn benodol pwysleisiwyd y dylid darparu adnoddau wedi’u cynnal yn dda ar riniog pobl yn hytrach na'u cludo i 'botiau mêl'.
• Er nad yw adnoddau a llwybrau wedi’u cynnal yn dda yn gwarantu y daw pobl yno, mae rhai wedi’u cynnal yn wael yn llawer tebycach o sicrhau na fyddant yn dod yn ôl. Mae hyn yn bwysig, nid yn unig o ran cynnal cyllidebau awdurdodau lleol, – mae’n 'rhaid cael hynny cyn y gellir llwyddo i gyrraedd amcanion y llywodraeth ei hunan'. Gydol y dydd roedd pwyslais ar ddiffyg adnoddau mewn cyllidebau refeniw i wneud tasgau cynnal a chadw o ddydd i ddydd. Os nad yw’r llwybrau’n cael eu cynnal yna ni fydd buddsoddi mewn hyrwyddo a chodi proffil yn fwy nag addurno siop ffenestr wag.  Yr un modd os nad oes gennym rwydwaith o lwybrau i’w cynnal, yna mae polisi twristiaeth cerdded yn gamarweiniol a bydd yn niweidio’n henw da cenedlaethol. Mae gwir angen rhwydwaith o lwybrau sy’n gweithio’n dda a dylem gydnabod nad yw llwybrau wedi’u cau yn cael eu dangos ar fapiau cerddwr ac y bydd hynny’n codi rhwystredigaeth.
• Roedd lefel erydu llwybrau mynyddig Eryri a Bannau Brycheiniog yn drawiadol. Yma, mae angen gofyn cwestiynau ynghylch a yw’r llwybrau’n cael eu gor ddefnyddio.  Mae’r gwaith trwsio ac ail osod wyneb i atgyweirio difrod erydu yn drawiadol a bydd y llwybrau wedi’u trin yn gallu dygymod â mwy o gerddwyr ond oni bai fod y cyfan o’r llwybrau’n cael eu caledu, efallai mai’r cyfan a wneir yw trosglwyddo’r broblem ymlaen i’r lle nesaf. Mae trwsio difrod yn ddrutach na chynnal a chadw ataliol ond mae dibynnu ar gyllid Ewropeaidd neu'r Loteri a phrinder arian refeniw yn ffafrio’r cyntaf. Yn Sir Benfro mae Partneriaeth Twristiaeth y De Orllewin wedi dweud mai dim ond digwyddiadau allan o dymor a fydd yn cael eu cefnogi a’u hyrwyddo. Gallai fod achos gofyn i asiantaethau hyrwyddo Eryri a Bannau Brycheiniog hyrwyddo llai ar rai safleoedd a lleoliadau. Yn yr un modd mae’r pwyslais ar ddigwyddiadau cyfranogaeth dorfol ar y mynyddoedd mewn perygl o ddifetha’r ansawdd o unigedd a mawredd y mae llawer o ymwelwyr traddodiadol yn ei ddisgwyl. Mae yna berygl, drwy annog marchnad newydd, y collir ymwelwyr traddodiadol ond nid yw’n ymddangos fod awdurdodau’n gallu symud yr hyn sy’n ymddangos yn achosion da i lwybrau mwy cynaliadwy gan eu gadael gyda dim ond cost y difrod ac ysbwriel.
• Gwnaed y pwynt mewn nifer o sesiynau fod angen cysylltiad gwell rhwng polisi a hyrwyddo a rheolaeth ar y ddaear. Cyn bod gweithgaredd newydd yn cael ei hyrwyddo'n genedlaethol gan, er enghraifft, Croeso Cymru, byddai’n fanteisiol ystyried gyda rheolwyr oblygiadau unrhyw gynnydd mewn defnydd. Cyn bod grantiau ar gyfer gweithgareddau newydd yn cael eu darparu gan lywodraeth ganol neu leol, unwaith eto dylid ystyried y goblygiadau gyda’r rhai sy’n gorfod rheoli’r effeithiau. Mae’n bosibl darganfod lleoedd ble mae cyllid cyhoeddus yn creu problemau y mae’n rhaid wedyn eu datrys gyda rhagor o gyllid cyhoeddus.
• Pan geir enghreifftiau fel hyn mae’n werth cofio mai un o argymhellion adolygiad Awdurdodau Parc Cenedlaethol Cymru yn 2004 oedd y dylid ystyried pa weithgareddau hamdden sy'n briodol mewn Parciau Cenedlaethol. Efallai y dylai’r llywodraeth ystyried cefnogi gweithgareddau hamdden ar sail hierarchaeth oherwydd bod  rhai mathau o hamdden yn cyfarfod mwy o amcanion ac yn haws eu  rheoli na rhai eraill. Mae’r tabl isod o Gynllun Rheoli Parc Cenedlaethol Sir Benfro yn dangos yr egwyddor hon. Gellid defnyddio dosbarthiad tebyg i ddiffinio pa weithgareddau fyddai’n cael eu cefnogi neu eu hyrwyddo (ym mha leoliadau) gydag arian cyhoeddus.

Yn olaf, y thema gydol y dydd oedd cyfathrebu a rheoli yn hytrach na gorfodi. Dyfynnwyd enghreifftiau megis cytundebau Siartr Awyr Agored Sir Benfro a Beiciau Mynydd Eryri ond er y derbynnir hyn fel y ffordd orau ymlaen, roedd teimlad y byddai'r cytundebau hyn angen cefnogaeth statudol mewn mannau pe byddai ond er mwyn sicrhau’r mwyafrif sy’n cadw at y rheolau na fyddai'r ychydig sy’n eu torri yn cael eu traed yn rhydd. Yn aml mae’r awdurdodau rheoli mewn sefyllfa wan iawn wrth reoli gweithgareddau o gymharu ag adnoddau. Mae hynny’n ei gwneud yn bwysicach byth fod hyrwyddo, yn ogystal â hamdden, yn cael ei wneud mewn modd cyfrifol.

Roedd yn ymddangos fod y diwrnod wedi cael derbyniad da a bod Awdurdodau’r Parciau Cenedlaethol yn agored iawn i gael rhagor o sgyrsiau manwl a rhannu proifad er mwyn gallu rheoli a darparu’n well ar gyfer pobl mewn cefn gwlad.